Leptospirosis cấp tính ở bò: Một ca bệnh thực tế được báo cáo về thách thức dịch tễ học và quản lý đàn
- Giới thiệu
Leptospirosis, do vi khuẩn thuộc chi Leptospira gây ra, là một bệnh truyền lây từ động vật sang người (zoonosis) đang tái xuất hiện và gây ra tổn thất kinh tế đáng kể cho ngành chăn nuôi bò. Tổn thất chủ yếu đến từ giảm hiệu quả sinh sản, năng suất chăn nuôi, cũng như chi phí kiểm soát và điều trị. Trường hợp điển hình dưới đây phân tích một đợt bùng phát leptospirosis cấp tính trên đàn bò, qua đó làm rõ các thách thức dịch tễ học và đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả.
- Ca bệnh được báo cáo
Nghiên cứu ghi nhận trên bảy trang trại bò, đợt bùng phát xảy ra sau thời kỳ khí hậu mưa nhiều, độ ẩm cao. Các biểu hiện lâm sàng cho thấy sự khác biệt rõ rệt theo lứa tuổi:
- Thể quá cấp ở bê con: Bê đang bú sữa biểu hiện bệnh cảnh quá cấp, với tỷ lệ tử vong cao (67%). Phần lớn bê tử vong dưới 5 tháng tuổi.
- Thể cấp tính ở bò lớn: Bò trưởng thành, đặc biệt là bò đực vỗ béo, biểu hiện thờ ơ, chán ăn, vàng da (icterus) và tiểu huyết sắc tố (haemoglobinuria).
Tiến hành mổ khám ghi nhận bệnh tích hoàng đản, gan sưng, thận viêm và nước tiểu đỏ sẫm – điển hình của tình trạng tan máu nội mạch toàn thân trong giai đoạn nhiễm khuẩn huyết.
|
Hình 1: Bò mắc bệnh có biểu hiện hemoglobin niệu |
- Chẩn đoán huyết thanh học và phát hiện serovar ngoại lai
Phương pháp ngưng kết hiển vi (MAT) cho thấy hiệu giá kháng thể cao đối với serovar Pomona và Mozdok – cả hai đều thuộc nhóm Pomona.
Đáng chú ý, bò vốn là vật chủ bảo tồn tự nhiên của serovar Hardjo. Việc phát hiện Pomona và Mozdok cho thấy đây là nhiễm ngẫu nhiên (accidental infection), nhiều khả năng bắt nguồn từ động vật hoang dã hoặc các loài nuôi khác, làm tăng nguy cơ lây truyền gián tiếp qua môi trường nhiễm khuẩn.
Chiến lược can thiệp và quản lý dịch bệnh
Đợt bùng phát được kiểm soát thông qua một chiến lược đa chiều:
- Phòng bệnh bằng Vaccine và cải thiện an toàn sinh học tại trại.
- Điều trị bằng oxytetracycline tiêm cho các cá thể mắc bệnh.
- Áp dụng metaphylaxis cho toàn đàn để hạn chế lây lan.
- An toàn sinh học: Cách ly cá thể bệnh, kiểm soát gặm nhấm, thay đổi đồng cỏ và quản lý nguồn nước.
Yếu tố khí hậu – mưa lớn xen kẽ nắng ấm – đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại của Leptospira ngoài môi trường. Đây là chỉ dấu cho nguy cơ bùng phát dịch thường xuyên hơn trong tương lai.
|
Hình 2: Mổ khám – Bệnh tích hoàng đản được ghi nhận ở mô cơ và mô mỡ |
|
Hình 3: Mổ khám – Nước tiểu có màu đỏ sẫm được quan sát khi chọc thủng bàng quang |
Kết luận và Khuyến nghị
- Giám sát serovar: Cần khảo sát huyết thanh học diện rộng để xác định tỷ lệ lưu hành các serovar, phục vụ thiết kế vaccine phù hợp từng vùng.
- Quản lý rủi ro môi trường: Chủ động kiểm soát vật chủ trung gian (chuột, động vật hoang dã) và quản lý nguồn nước, đồng cỏ.
- One Health: Vì leptospirosis là bệnh zoonosis nghiêm trọng, các biện pháp an toàn sinh học nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động là bắt buộc.
Tài liệu tham khảo
Gustavo Paixão et al. Acute leptospirosis outbreaks in cattle: a case report. PMCID: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11876777/
